Węgry 1956

W 1956 r. w Moskwie odbył się słynny XX Zjazd Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego, na którym I sekretarz Nikita Chruszczow wystąpił z referatem potępiającym zjawiska związane z kultem Józefa Stalina. Uchwały XX Zjazdu, a także początek procesów destalinizacji doprowadziły do podjęcia przez Kierownictwo KC uchwały "O przezwyciężeniu kultu jednostki i jego następstw", która potępiała wszystkie naruszenia zasad praworządności i władzy sowieckiego aparatu bezpieczeństwa. 30 października 1956 r. Związek sowiecki ogłosił deklarację o podstawach stosunków z krajami socjalistycznymi.

„1956 Poznań Budapeszt”

Propaganda komunistyczna wykreowała wizerunek robotnika, który w chwilach przełomu, gdy występował przeciwko PZPR, LWP, SP mógł przeistoczyć się w „reakcyjny element”, „agenturę imperialistyczną”, „szumowiny miejskie”, „prowodyrów chuligaństwa”, „notorycznych przestępców”, „demagogów” czy „warchołów”.
Wydziały propagandy kolejnych szczebli władzy ludowej ciężko pracowały nie tylko przed rocznicami majowymi i listopadowymi, soczyście zniesławiały tych robotników, którzy odważyli się wyrazić swoje niezadowolenie z podwyżek, które komunistyczna nowomowa ukrywała pod określeniem tzw. „przejściowych trudności”. Taką trudnością dla jednostek pancernych stanowili cywile – polscy żołnierze, esbecy i milicjanci przeciw polskim robotnikom podczas Poznańskiego Czerwca oraz sowieccy pancerniacy przeciw powstańcom węgierskim. Opisywane wydarzenia podkreślają wzajemną pomoc, którą udzielały sobie wzajemnie społeczeństwa polskie i węgierskie, co na trwałe wpisało się w annały burzliwych losów.

Czerwiec '56

W czwartek 28 czerwca 1956 roku o godz. 6. 30 uruchomiono główną syrenę w Zakładach im. Józefa Stalina Poznań (ZISPO – ówczesna nazwa Zakładów Przemysłu Metalowego Hipolita Cegielskiego). Dla zgromadzonych w nich robotników – niezadowolonych ze swojej sytuacji bytowej, rozczarowanych pogarszającymi się warunkami pracy i ignorowaniem ich żądań przez władze – był to sygnał do rozpoczęcia manifestacji.

Pan Bóg kule nosił. Byłam przerażona

Rozmowy z uczestnikami i świadkami poznańskiego buntu społeczeństwa przeciw władzom komunistycznym w 1956 roku

---

Błażej Dąbkowski: O tym, jak żyli komuniści przekonaliśmy się jeszcze tego samego dnia, kiedy udało się nam wejść do budynku KW PZPR, gdzie stoły uginały się od mięsa, kabanosów, cytrysów, czekolad. To rozjuszyło nas jeszcze bardziej, te gnoje żyły jak pączki w maśle - opowiada ppłk Włodzimierz Marciniak, prezes Związku Kombatantów i Uczestników Powstania Poznańskiego Czerwca 1956 r.
Odczuwał Pan strach pociągając za spust 28 czerwca?

Włodzimierz Marciniak: Nie, moi rodzice byli w AK, już jako dziecko przeżyłem w moim domu rewizje Niemców, później Rosjan, a na końcu ubowców. Zaraz po zakończeniu II wojny światowej zapisałem się do harcerstwa, które jednak komuniści rozwiązali, dlatego wstąpiłem do organizacji Wolność i Niezawisłość.

Największy bunt przeciwko komunistycznej władzy

Z dr. Pawłem Stachowiakiem, historykiem UAM, o przyczynach i skutkach Poznańskiego Czerwca rozmawia Norbert Kowalski.

---

Jaką rolę odegrał Czerwiec '56 w historii Polski?
Czerwiec '56 był pierwszym buntem społecznym na taką skalę, do jakiego doszło w Polsce po zdobyciu władzy przez komunistów. I był to też największy bunt w historii PRL, który przyniósł wielką liczbę ofiar. A patrząc od strony zaangażowania społeczeństwa, był to także najbardziej intensywny bunt. Na wydarzenia Czerwca '56 trzeba jednak patrzeć w perspektywie tego, co działo się w Polsce i wokół niej. A to był rok jak w filmach u Hitchcocka. Zaczęło się od trzęsienia ziemi, a później napięcie narastało.